Amma beynəlxalq nəzarət qalmaq şərti ilə

Kabulda donor ölkələrin sayca doqquzuncu beynəlxalq konfransı başa çatıb. NATO-nun baş katibi Anders Foq Rasmussen bəyan edib ki, təhlükəsizlik məsələlərinə nəzarət Əfqanıstan hökumətinə təhvil verilsə belə, beynəlxalq hərbi kontingent burada qalacaq. Onun sözlərinə görə, hərbçilər burada köməkçi rolunu oynayacaqlar.
Tədbirin sonunda 2010-cu ilin sonuna kimi təhlükəsizliklə bağlı səlahiyyətlərin Əfqanıstan rəhbərliyinə verilməsini nəzərdə tutan kommunike də imzalanıb. 2014-cü ilin sonuna kimi Əfqanıstan hərbçiləri müstəqil şəkildə burada döyüş əməliyyatlarını aparmalı olacaqlar. ABŞ dövlət katibi Hillari Klinton beynəlxalq ictimaiyyəti Əfqanıstanda taliblərlə mübarizədə səyləri birləşdirməyə çağırıb. Öz növbəsində Əfqanıstan prezidenti Həmild Kərzayi bu problemin tez bir zamanda həllinə çalışdığını bəyan edib. 70 dövlət və beynəlxalq təşkilatın nümayəndələrinin qatıldığı tədbirdə Kərzayi dünya ictimaiyyətini inandırmağa çalışıb ki, yerli hüquq-mühafizə orqanları 2014-cü ildə müstəqil şəkildə vəziyyətə nəzarət edə biləcəklər.
Yeri gəlmişkən, tədbirdə ən əhəmiyyətli məsələ Rusiyanın Əfqanıstanın təxminən 12 milyard dollarlıq borcunu silməsi olub. Bunu Kabuldakı Əfqanıstan üzrə konfransda çıxış edən Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov bəyan edib. Moskva bəyan edir ki, o, Əfqanıstana əməli kömək edir. Bununla belə, müşahidəçilərə görə, Rusiya NATO-ya yükdaşımalarda kömək etsə də, onunla Qərb arasında Əfqanıstanla bağlı mühüm fikir ayrılıqları da var. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrova görə, ancaq bu il Moskvanın sildiyi borcun miqdarı təxminən 1 milyard dollar təşkil edib, ümumən isə silinən borc təxminən 12 milyarda yaxındır. Əfqanıstanın bu borcu hələ sovetlər dövründə yaranıb. Bəzi əfqan ictimai xadimlərinə görə, ölkəyə hərbi müdaxiləylə vurulan zərərə görə Rusiya reparasiya verməlidir. Moskvalı əfqanşunas alim Viktor Korqun borc və mümkün təzminatlar haqda fikirlərini belə əsaslandırıb: «Borcun əsas hissəsi silinib, ancaq bir hissə qalıb və onu Əfqanıstan 25 il müddətində verməlidir. Reparasiyalara gəldikdə, Rusiya həmişə deyib ki, onun Əfqanıstana sovet müdaxiləsinə görə heç bir təzminat vermək öhdəliyi yoxdur. Sovet müdaxiləsi dövründə Əfqanıstanda tək Rusiya olmayıb, əks tərəfə başqaları kömək edib, məntiqə görə əgər təzminat məsələsi qalxsa, hamı ödəməlidir»-deyə Korqun vurğulayıb. Rəsmi Kabul isə bu məsələni qaldırmır. Ekspertlərə görə, Rusiyanı Əfqanıstanda daha çox narahat edən başqa məsələlərdir. Moskvalı şərqşunas Vitali Naumkin bildirib ki, Rusiya Əfqanıstandakı yenidənqurma işlərində müəyyən sayda kontraktları əlinə keçirmək istəyir: «Ancaq burada hər şey elə də asan deyil. Rusiyada bir çoxlarının zənnincə, Moskvanı işə çox elə yaxın buraxmırlar, üstünlük Qərb şirkətlərinə verilir. İkinci məqam narkotik maddələrlə bağlı fikir ayrılığıdır. Rusiya müvafiq əkinlərin tamamilə yox edilməsini istəyir, ancaq Qərb bir qədər başqa fikirdədir».
Ekspertləri isə bir sual düşündürür? Görəsən, fövqəldövlətləri Əfqanıstana nə cəlb edir? Amerikalı ekspert Ceyms Vulf bu qənaətdədir ki, bu ölkə çox böyük təbii ehtiyatlara malikdir. Bu səbəbdən də onlar belə bir regionu əldən buraxmaq istəmirlər. Burada qızıl, miss, molibden yataqlarının aşkar olunması dünya dövlətlərinin diqqətini Əfqanıstana yönəldib.

+  -  Çap